Tổng Hợp Phương Pháp Trồng Nấm Rơm Bằng Vỏ Hạt Bông Đúng Kỹ Thuật

Nấm Rơm có thể được trồng bằng vỏ hạt bông theo hai hình thức chính: trồng ngoài trời và trong nhà. Mỗi phương pháp đều có yêu cầu kỹ thuật, ngưỡng nhiệt độ và độ ẩm riêng cần tuân thủ nghiêm ngặt để đạt năng suất cao. Làng nấm Bốn Mùa sẽ tổng hợp chi tiết từng phương pháp trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông hiệu quả trong bài viết này.

Tác giả: Võ Quang Nam - Chuyên gia Nấm ăn - Nấm dược liệu. Cố vấn nội dung tại Làng nấm Bốn Mùa.


Các phương pháp trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông được Làng nấm Bốn Mùa tổng hợp ở Bảng 1:

Nhóm phương pháp

Hình thức

Đặc điểm chính trong tài liệu

Ngoài trời

Trồng đơn

Bố trí khu vực trồng riêng; làm luống, khung vòm, phủ nilon và rơm.

Trồng xen trong ruộng bông

Tận dụng ruộng bông; giá thể vỏ hạt bông được phối trộn và lên men.

Canh tác xen trong rừng

Đào luống theo khoảng cách hàng cây; bố trí giá thể dạng sóng.

Trồng xen trong ruộng mía

Bố trí nguyên liệu giữa các luống mía; dùng khung vòm, nilon và rơm che.

Trong nhà

Trồng trên giàn

Giá thể lên men được đưa vào phòng, xếp dạng sóng hoặc trải phẳng trên giàn.

Bảng 1: Các phương pháp trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông.

Ky thuat trong nam Rom bang vo hat bong dung nang suat cao.

Bông làm nguyên liệu trồng nấm Rơm.


Trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông ngoài trời

Khi trồng nấm Rơm ngoài trời bằng vỏ hạt bông, bà con có thể bố trí khu vực trồng riêng hoặc trồng xen với các loại cây trồng khác để tăng gia sản xuất và tiết kiệm diện tích.

Có 4 hình thức trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông ngoài trời, bao gồm: trồng đơn, trồng xen ruộng bông, trồng xen trong rừng và trồng xen ruộng mía. Các hình thức trồng nấm Rơm này khác nhau chủ yếu ở không gian nuôi trồng, cách làm luống và quản lý nhiệt độ, độ ẩm.

Đọc thêm: Kỹ thuật trồng nấm Rơm bằng rơm ngoài trời hiệu quả cao.

Trồng nấm Rơm: Trồng đơn bằng vỏ hạt bông

Bước 1: Chuẩn bị khu vực và làm luống

Hạng mục

Thông số

Hướng luống

Đông – Tây

Chiều rộng luống

1m (chiều dài tùy thửa đất)

Rãnh quanh luống

Đào rãnh tưới/thoát nước phù hợp; rãnh bao bên ngoài đào sâu hơn

Khung vòm

Tre hoặc cành cây, cố định bằng cọc tre/gỗ, cao 0,7–0,8m, phủ màng nilon, đất nén chặt xung quanh

  • Khu vực trồng nấm Rơm cần thông gió tốt, thuận tiện cấp nước, thoát nước dễ dàng và đất là đất cát pha giàu hữu cơ màu mỡ.
  • Ngoài ra cần dọn sạch cỏ dại, cày xới đất tơi, phun nước vôi đậm đặc để tiêu diệt sâu hại trong đất.
  • Làm luống trồng nấm Rơm theo hướng Đông Tây, rộng 1 m, chiều dài tùy theo thửa đất. Xung quanh luống đào rãnh với kích thước phù hợp để tưới và thoát nước thuận tiện, bên ngoài khu vực tiếp tục đào rãnh bao sâu hơn.
  • Trên luống trồng nấm Rơm dùng tre hoặc cành cây tạo khung vòm, hai bên cố định bằng cọc tre hoặc gỗ, chiều cao 0,7–0,8m, phía trên phủ màng nilon, xung quanh dùng đất nén chặt để cố định.

Ky thuat trong nam Rom bang vo hat bong dung nang suat cao.

Trồng nấm Rơm bằng vỏ bông ngoài trời giúp tăng thêm thu nhập.

Bước 2: Bố trí giá thể và cấy giống

  • Đưa vỏ hạt bông đã làm ẩm hoặc đã lên men vào luống, trải thành dạng sóng, mỗi sóng rộng khoảng 30cm, cao 12–14cm (có thể điều chỉnh theo nhiệt độ), đáy rãnh sâu 1–1,5cm.
  • Lượng giống nấm Rơm thường dùng là 2–3 chai cho mỗi mét vuông, có thể cấy theo lớp, trộn hoặc theo hốc, nhưng lớp trên cùng nên cấy nhiều hơn, chiếm khoảng 50%.
  • Sau đó phủ màng nilon, phía trên khung nhỏ tiếp tục phủ thêm rơm để giữ ẩm và giữ nhiệt.

Bước 3: Kiểm soát nhiệt độ và thông gió

Ngưỡng nhiệt độ

Giá trị

Nhiệt độ trong nguyên liệu

Không vượt quá 40°C

Nhiệt độ bề mặt nguyên liệu

Không vượt quá 36°C

Khi nhiệt độ thấp

Giữ ấm tối đa, không để dưới 30°C

3 ngày sau cấy giống

Luôn theo dõi thay đổi của nhiệt độ.

Thông gió

Sau 3–5 ngày tăng dần lượng gió; thường mở 4 góc màng nilon khoảng 2 lần/ngày, mỗi lần khoảng 1 giờ

Vào ngày nắng thường khoảng 10 giờ sáng, mở rèm rơm để ánh nắng chiếu vào màng nilon giúp tăng nhiệt độ luống nấm Rơm, đến khoảng 4 giờ chiều thì che lại bằng rèm rơm để giữ ấm. Ngày nhiều mây hoặc có gió thì không mở rèm rơm.

Khi thời tiết nóng và nhiệt độ cao cần hạ nhiệt cho luống nấm Rơm phù hợp (không được mở rèm vào giữa trưa) chỉ mở vào sáng sớm và chiều tối để thông gió nhẹ hoặc làm mát vừa phải.

Ky thuat trong nam Rom bang vo hat bong dung nang suat cao.

Chất lượng bông trồng nấm Rơm khác nhau cho năng suất, chất lượng khác nhau.

Luôn đảm bảo nhiệt độ trong nguyên liệu không nên vượt quá 40°C, nhiệt độ bề mặt nguyên liệu không nên vượt quá 36°C. Khi nhiệt độ thấp cần giữ ấm tối đa, không để dưới 30°C.

Sau khi cấy giống nấm Rơm, đặc biệt trong 3 ngày đầu phải thường xuyên theo dõi sự thay đổi nhiệt độ. Mỗi ngày kết hợp kiểm tra nhiệt độ để thông gió, sau 3–5 ngày tăng dần lượng gió. Thông thường mở 4 góc màng nilon để thông gió khoảng 2 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 1 giờ.

Bước 4: Tưới nước, phủ đất

Sau 5–7 ngày, hệ sợi nấm Rơm phát triển kín luống thì tiến hành phủ đất bằng đất vườn sạch, màu mỡ, dày 1–1,5cm. Độ ẩm đất khi phủ phải đạt mức nắm lại thành cục, thả ra tơi.

Sau phủ, đất vẫn tiếp tục che màng nilon, khi sợi nấm Rơm phát triển lên tới lớp đất thì mở màng ra. Màng nilon và rèm rơm trên giàn nhỏ vẫn tiếp tục che phủ.

Khi hệ sợi nấm Rơm bắt đầu kết khối thì chuyển sang giai đoạn quản lý ra nấm. Giai đoạn ra nấm cần điều chỉnh nhiệt độ và giữ ẩm hợp lý, thường không tưới trực tiếp lên bề mặt, đặc biệt khi nụ nấm còn nhỏ, chủ yếu cấp nước qua rãnh để giữ ẩm đất, giúp giá thể hút nước phục vụ sự phát triển của quả thể.

Cần điều chỉnh thông gió tùy theo tốc độ sinh trưởng của nấm Rơm và biến động nhiệt độ để đảm bảo điều kiện nhiệt – ẩm phù hợp cho sự hình thành và phát triển quả thể nấm rơm.

Ky thuat trong nam Rom bang vo hat bong dung nang suat cao.

Trồng nấm Rơm ngoài trời cho năng suất không ổn định.

Bước 5: Thu hoạch

Khi thu hoạch nấm Rơm, thường dùng tay đưa vào bên trong giàn để hái, tuyệt đối không được nhấc rèm rơm hoặc màng nilon lên để thu hoạch.

Sau khi thu hoạch xong đợt nấm Rơm đầu tiên, cần loại bỏ tàn dư trên bề mặt và phun “nước đậm” 1 lần (nhiệt độ nước khoảng 32°C). Vẫn phải chú ý giữ ấm và giữ ẩm để tạo điều kiện cho đợt nấm thứ 2 hình thành.

Trồng nấm Rơm xen trong ruộng bông

Ở vùng trồng bông thường sẽ có nhiều vỏ hạt bông nên giá thể chủ yếu để trồng nấm Rơm là vỏ hạt bông. Bà con có thể trồng nấm Rơm với vỏ hạt bông theo công thức phối trộn giá thể như sau: vỏ hạt bông 94%, vôi 3%, phân lân super 0,5%, KMnO₄ 0,2%, tỷ lệ nước 1:1,3–1,4.

Sau đó, bà con trồng nấm Rơm xen trong ruộng bông theo các bước mà Làng nấm Bốn Mùa hướng dẫn như sau:

Bước 1: Ủ lên men giá thể

Ủ đống lên men 2–3 ngày, nhiệt độ đống ủ cần đạt khoảng 65°C, mỗi ngày đảo đống 1 lần để nguyên liệu lên men đồng đều Sau lên men, trải nguyên liệu ra làm nguội xuống 35°C rồi tiến hành rải luống, mỗi mét vuông rải 10 15kg (tính theo nguyên liệu khô), tạo dạng hình mai rùa.

Bước 2: Cấy giống nấm Rơm

Cấy giống nấm Rơm theo lớp, trong đó lớp thứ nhất và thứ hai mỗi lớp chiếm 25% lượng giống, lớp thứ ba chiếm 50%.

Nếu giống nhiều có thể tăng lượng cấy phù hợp. Sau khi cấy giống xong, nén nhẹ bề mặt, phủ màng nilon, sau đó rải thêm một lớp rơm để che nắng.

Bước 3: Quản lý hệ sợi và nhiệt độ

Trong giai đoạn phát triển của hệ sợi nấm Rơm, đặc biệt 3 ngày đầu cần theo dõi nhiệt độ giá thể; khi nhiệt độ vượt quá 36°C thì cần mở màng để hạ nhiệt.

Khi gặp thời tiết bất lợi phải chú ý giữ ấm, thông thường sau 5 ngày kể từ khi cấy, hệ sợi có thể ăn kín giá thể. Khi hệ sợi đã phủ kín bề mặt thì phủ lên trên một lớp đất mịn dày khoảng 1cm, sau đó phun nước vôi 0,1%–0,3% lên bề mặt.

Sau khi phủ đất khoảng 2–3 ngày sẽ xuất hiện nụ nấm dạng kim nhỏ, lúc này độ ẩm không khí cần duy trì 85%–90%.

Giai đoạn đầu không được tưới nước lên nấm Rơm; giai đoạn sau nếu độ ẩm không khí thấp có thể phun nước 2 lần mỗi ngày, nước phải có nhiệt độ gần với nhiệt độ không khí, khoảng 32°C, hạn chế phun trực tiếp lên nụ nấm.

Bước 4: Thu hoạch và phục hồi hệ sợi

Sau 3–5 ngày bắt đầu giai đoạn kéo dài có thể thu hoạch nấm Rơm. Sau khi thu hoạch đợt một cần ngừng tưới 2–3 ngày để phục hồi hệ sợi, sau đó tưới “nước đậm” 1 lần để chuẩn bị cho đợt nấm tiếp theo.

Khi gặp mưa bão cần kịp thời phủ màng để tránh thiệt hại do thời tiết. Thông thường vụ nấm rơm kết thúc trước khi thu hoạch bông.

Trồng nấm Rơm xen trong rừng

Trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông xen trong rừng theo khoảng cách giữa các hàng cây, đào luống trồng nấm rộng 80–100cm, sâu 10cm, đất đào lên vun sang hai bên tạo bờ cao khoảng 10cm. Trước khi cấy giống, dùng nước vôi 5% phun lên luống nấm và khu vực xung quanh.

Nguyên liệu nuôi trồng nấm Rơm chủ yếu là vỏ hạt bông (cottonseed hull). Công thức phối trộn giá thể như sau: vỏ hạt bông 94%, vôi 3%, phân lân super 0,5%, KMnO₄ 0,2%, tỷ lệ nước 1:1,3–1,4. Phương pháp ủ lên men có thể tham khảo mục “trồng nấm Rơm xen trong ruộng bông” mà Làng nấm Bốn Mùa đã trình bày ở trên.

Sau khi lên men, nguyên liệu được trải vào luống nấm thành dạng sóng, mỗi đỉnh sóng cao khoảng 15cm, mỗi 1m chiều dài tạo 3 đỉnh sóng. Sau đó, rải giống nấm Rơm lên bề mặt, nén nhẹ, phủ màng nilon và dùng gạch đè cố định, bên trên phủ thêm rơm.

Trong 3 ngày đầu khi hệ sợi phát triển cần đặc biệt chú ý nhiệt độ nguyên liệu, tránh nhiệt độ quá cao làm chết giống nấm Rơm. Thông thường nhiệt độ bề mặt nguyên liệu không vượt quá 39°C; nếu quá cao phải mở màng để thông gió giảm nhiệt, hoặc tưới nước lên lớp rơm phủ để làm mát.

Khi thông gió cần chú ý không làm mất quá nhiều độ ẩm trong nguyên liệu. Sau 4–5 ngày, khi hệ sợi đã phủ kín nguyên liệu, rải lên bề mặt một lớp đất mịn dày khoảng 1cm, sau đó phun nước vôi 0,3%. Khi đất xung quanh luống bị khô có thể tưới nước để tránh đất hút mất nước từ luống nấm Rơm.

Sau khi phủ đất 2–3 ngày sẽ hình thành quả thể; lúc này nâng màng nilon lên để thuận lợi cho ra nấm. Trong giai đoạn ra nấm Rơm, cần duy trì độ ẩm không khí 85%–90%. Khi gặp trời mưa hoặc lạnh cần kịp thời áp dụng biện pháp giữ ấm như phủ rơm để tránh nhiệt độ giảm gây chết nấm.

Trồng nấm Rơm xen trong ruộng mía

Để trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông xen trong ruộng mía, trước hết bà con cần dọn sạch ruộng mía, bóc bỏ lá vàng và một phần lá xanh ở gốc mía, nhổ bỏ các chồi phụ không hiệu quả, làm cỏ và vun gốc mía để tránh đổ ngã.

San phẳng mặt luống, sau đó dùng nước vôi 2% pha với thuốc trừ sâu dichlorvos để phun diệt côn trùng trong đất.

Nguyên liệu trồng nấm Rơm chủ yếu là vỏ hạt bông, Công thức phối trộn giá thể như sau: vỏ hạt bông 94%, vôi 3%, phân lân super 0,5%, KMnO₄ 0,2%, tỷ lệ nước 1:1,3–1,4. Phương pháp ủ lên men có thể tham khảo mục “trồng nấm Rơm xen trong ruộng bông” mà Làng nấm Bốn Mùa đã trình bày ở trên.

Đống ủ phải đạt nhiệt độ khoảng 65°C, thời gian lên men 2–3 ngày, mỗi ngày đảo đống 1 lần để nguyên liệu lên men đồng đều. Sau khi lên men, rải nguyên liệu vào giữa các luống mía, phía trên rắc giống nấm Rơm, phủ một lớp đất mịn dày khoảng 1cm, sau đó dùng tre làm khung vòm nhỏ, phủ màng nilon bên trên và tiếp tục phủ rơm.

Trong 3 ngày đầu sau khi cấy giống nấm Rơm, cần thường xuyên theo dõi nhiệt độ nguyên liệu, tránh quá nóng; nếu nhiệt độ bề mặt vượt quá 36°C phải kịp thời mở màng để thông gió làm mát.

Sau khi cấy giống có thể tưới nước lên lớp rơm phủ 2–3 lần mỗi ngày để giúp hạ nhiệt và giữ ẩm. Khi thu hái nấm Rơn, không cần mở toàn bộ lớp phủ, chỉ cần mở màng nilon để đưa tay vào hái. Sau khi thu hoạch xong vẫn phải dùng đất hoặc gạch đè chặt màng phủ để giảm bốc hơi nước.


Trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông: Cách trồng trong nhà

Sử dụng vỏ hạt bông để trồng nấm Rơm trong nhà không chỉ cho năng suất cao mà còn có chất lượng tương đối ổn định. Việc khử trùng phòng trồng và phương pháp ủ lên men nguyên liệu vỏ hạt bông để trồng nấm Rơm tương tự như cách trồng ngoài trời bằng vỏ hạt bông.

Ky thuat trong nam Rom bang vo hat bong dung nang suat cao.

Trồng nấm Rơm trong nhà giúp kiểm soát được môi trường nuôi trồng.

Đọc thêm: Cách trồng nấm Rơm trên rơm trong nhà năng suất cao.

Làng nấm Bốn Mùa xin hướng dẫn bà con cách trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông trong nhà được thực hiện lần lượt theo các bước sau:

Bước 1: Xử lý nguyên liệu trồng nấm

Sau khi nguyên liệu đã lên men, trải sơ bộ để hạ nhiệt rồi chuyển vào phòng trồng, lúc này giá trị pH của nguyên liệu được khống chế khoảng 8.

Trên giàn trồng nấm Rơm, lót một lớp màng nilon, sau đó cho nguyên liệu lên, xếp vỏ hạt bông theo dạng sóng hoặc trải phẳng.

Thông thường với luống nấm Rơm rộng 1m có thể tạo 3 dải sóng, độ cao sóng 12–14cm, độ sâu khe 1–1,5cm. Nếu trải phẳng thì độ dày khoảng 10–12cm. Khi nhiệt độ cao có thể giảm bớt độ dày nguyên liệu. Sau khi trải xong cần nén phẳng bề mặt. 

Bước 2: Cấy giống và quản lý nhiệt độ

Khi nhiệt độ nguyên liệu hạ xuống 32°C–35°C thì tiến hành cấy giống nấm Rơm, lượng giống khoảng 2–3 chai cho mỗi mét vuông.

Sau khi cấy giống, phía trên phủ giấy báo sạch (tốt nhất phơi nắng 2–3 ngày trước đó), sau đó phủ màng nilon.

Thông thường trong vòng 24 giờ, hệ sợi nấm Rơm bắt đầu nảy mầm. Do nguyên liệu vẫn chưa lên men hoàn toàn nên 1–2 ngày đầu nhiệt độ thường khá cao, cần theo dõi sát sự thay đổi nhiệt độ, cố gắng giữ nhiệt độ nguyên liệu dưới 40°C.

Nếu nhiệt độ phòng trồng nấm Rơm quá cao thì thường xuyên mở màng để thoát nhiệt, đồng thời phun nước làm mát không khí trong phòng và xung quanh tường. Nếu nhiệt độ phòng dưới 25°C thì cần bổ sung nhiệt, nhưng tốt nhất không thấp hơn 28°C.

Trong điều kiện bình thường, sau 5–7 ngày hệ sợi nấm Rơm sẽ phủ kín bề mặt luống. Lúc này bỏ lớp giấy báo, có thể phủ đất hoặc không. 

Bước 3: Giai đoạn ra quả thể và thu hoạch

Khi hệ sợi trong lớp đất đã phủ kín, cần tăng độ ẩm không khí lên 85%–90%, nhưng không được phun nước trực tiếp lên quả thể nấm Rơm, đặc biệt khi nấm còn nhỏ.

Trong giai đoạn ra quả thể, cần thông gió nhiều lần mỗi ngày để tránh nấm bị dị hình. Trong thời kỳ ra nấm, nhiệt độ phòng trồng nấm Rơm nên giữ khoảng 30°C để đảm bảo chất lượng nấm tốt.

Khi cần bổ sung nước cho nguyên liệu phải dùng nước có nhiệt độ tương đương nhiệt độ phòng và phun dạng sương. 

Sau khi thu hoạch nấm Rơm đợt 1, làm sạch bề mặt luống, tưới đủ nước cho nguyên liệu; nếu pH thấp hơn 8 có thể tưới nước vôi, sau đó tiếp tục phủ màng nilon và chờ đợt nấm thứ hai xuất hiện rồi mới mở màng lại. 


Trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông dù bà con sử dụng phương pháp trồng ngoài trời hay trồng trong nhà thì yếu tố ảnh hưởng xuyên suốt đến chất lượng và năng suất vẫn là: kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm môi trường trồng.

Vỏ hạt bông là một trong những nguyên liệu dùng để trồng nấm Rơm cho hiệu quả kinh tế cao. Ngoài ra, bà con hoàn toàn có thể sử dụng các nguồn phế phẩm nông nghiệp tại địa phương để trồng nấm Rơm như:

  1. Trồng nấm Rơm bằng rơm rạ.
  2. Trồng nấm Rơm bằng bông phế liệu.
  3. Trồng nấm Rơm bằng thân (lõi) cây ngô.
  4. Trồng nấm Rơm bằng bã mía.
  5. Trồng nấm Rơm bằng thân cây Đậu tương.
  6. Trồng nấm Rơm bằng rơm lúa mì.
  7. Trồng nấm Rơm bằng nguyên liệu hỗn hợp.
  8. Trồng nấm Rơm bằng vỏ hạt bông.

Đội ngũ kỹ sư của Làng nấm Bốn Mùa sẽ hướng dẫn quy trình trồng nấm Rơm theo các phương pháp ở trên trong các bài viết tiếp theo. Bà con cần nắm vững các công thức phối trộn và các ngưỡng thông số kỹ thuật, thực hiện đúng quy trình sẽ cho quá trình trồng nấm Rơm đạt năng suất cao, chất lượng tốt.