Trồng Nấm Rơm Năng Suất Cao, Phần 2: Thiết bị khử trùng làm giống

Trong toàn bộ quy trình trồng nấm Rơm năng suất cao, sản xuất giống là khâu quyết định trực tiếp đến năng suất và độ thuần của cả vụ nấm — đồng thời cũng là khâu đòi hỏi kỹ thuật nghiêm ngặt nhất. Bài viết dưới đây, Làng nấm Bốn Mùa sẽ giới thiệu và hướng dẫn bà con các thiết bị khử trùng quan trọng dùng cho quá trình sản xuất giống nấm Rơm đạt chuẩn.

Tác giả: Phan Đình Duy - Chuyên gia Nấm ăn - Nấm dược liệu. Cố vấn nội dung tại Làng nấm Bốn Mùa".

Phân Loại Và Các Cấp Giống nấm Rơm

Giống nấm Rơm được phân loại thành 2 loại giống là: giống rắn và giống lỏng. Còn khi phân loại theo trình tự nhân giống thì giống nấm Rơm được chia làm 3 cấp giống bao gồm: giống gốc, giống cấp 1 và giống sản xuất.

Phân loại giống nấm Rơm theo cấu trúc cơ chất:

Phân loại theo trình tự nhân giống:

Một điểm quan trọng cần lưu ý: sản xuất giống nấm Rơm là quá trình sinh sản vô tính, không xảy ra tái tổ hợp di truyền, nên về bản chất kiểu gen giữa giống gốc, giống cấp I và giống sản xuất không thay đổi. Vì vậy, việc phân cấp giống nấm Rơm— đặc biệt là ranh giới giữa giống cấp I và giống sản xuất — chỉ mang tính quy ước. 

Trong thực tế sản xuất, sự khác biệt giữa các cấp giống nấm Rơm không đến từ bản thân đặc tính của giống, mà chủ yếu do nhiễm tạp tiềm ẩn trong quá trình sản xuất, khiến độ thuần của giống sản xuất có thể thấp hơn giống cấp I.

Đọc thêm: Trồng nấm Rơm năng suất cao, Phần 1: Nên hái nấm Rơm thời điểm nào?

Thiết bị khử trùng sản xuất giống nấm Rơm

Thiết bị khử trùng sử dụng trong sản xuất giống nấm Rơm được chia thành 2 loại. Loại thứ nhất là: nồi khử trùng bằng hơi nước áp suất cao, nhiệt độ cao (100-196kPa, trên 125 °C), thích hợp sử dụng tại các cơ sở sản xuất nấm rơm quy mô lớn, chính quy. Loại thứ hai là: bếp (lò) khử trùng bằng hơi nước ở áp suất thường, có nhiều kiểu kết cấu khác nhau, vốn đầu tư thấp, an toàn hơn, thích hợp cho hộ sản xuất nhỏ lẻ.

Thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất cao

Thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất cao dùng trong sản xuất giống nấm Rơm có cấu tạo và chức năng chủ yếu như sau: 

Các thiết bị khử trùng bằng hơi nước áp suất cao thường dùng gồm: nồi khử trùng xách tay, nồi khử trùng hình trụ nằm ngang và tủ khử trùng hình hộp nằm ngang.

Tham khảo: Làm giàu từ nấm Rơm có hiệu quả hay không?

Thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất cao.

Khi sử dụng thiết bị khử trùng nồi hơi áp suất cao trong sản xuất giống nấm Rơm, bà con cần chú ý hai điểm sau: 

• Thứ nhất: Các chai (hoặc túi) giống nấm Rơm trong nồi khử trùng phải được xếp với mật độ thích hợp, bảo đảm hơi nước lưu thông thông suốt, không tạo góc chết. 
• Thứ hai: Phải xả hết không khí lạnh trong nồi khử trùng. Sau khi cấp hơi nước, mở van xả khí; khi nhiệt độ trong nồi tăng lên, không khí lạnh sẽ dần được đẩy ra ngoài. Khi có lượng lớn hơi nước thoát ra từ van xả khí thì đóng van lại. Sau khi kết thúc khử trùng, để nồi nguội tự nhiên. Khi kim đồng hồ áp suất trở về vị trí 0, mở nắp nồi khoảng 1/4 để tận dụng nhiệt dư làm khô nút bông, tránh tạo nước ngưng do làm nguội đột ngột. Sau đó lấy các chai (hoặc túi) giống ra khi còn nóng và chuyển vào phòng làm nguội sạch để làm nguội.

Thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất thường

Thông thường, các hộ sản xuất nấm Rơm chủ yếu sử dụng nồi khử trùng bằng hơi nước ở áp suất thường vì có ưu điểm là rất tiết kiệm chi phí và có thể tự xây dựng. 

Những điểm chính khi xây dựng nồi khử trùng bằng hơi nước ở áp suất thường trong sản xuất giống nấm Rơm như sau:

• Trên bệ lò dùng gạch và xi măng xây buồng hơi cao 100cm; nắp nồi được làm bằng tôn mạ kẽm có dạng hình chóp, trên đỉnh nắp chứa một lỗ để cắm nhiệt kế.
• Trên đường dẫn khói giữa nồi và ống khói lắp thêm một nồi nước gia nhiệt trước. Nhiệt thừa của khói sẽ làm nóng nước trong nồi này, sau đó nước nóng được bổ sung liên tục vào nồi khử trùng để bù lượng nước hao hụt, giúp tiết kiệm năng lượng.

Đọc thêm: Sự thật về ăn nấm Rơm có thể phòng chống Ung thư?

Thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất thường.

Khi sử dụng nồi khử trùng bằng hơi nước ở áp suất thường trong sản xuất giống nấm Rơm, bà con cần chú ý các điểm sau:

1. Các túi hoặc chai giống nấm Rơm trong nồi không được xếp quá chặt. Giữa các tầng phải được ngăn cách bằng các khay hoặc giỏ sắt để hơi nước lưu thông đều trong nồi.
2. Khi nhóm lửa tạo hơi nước, mở lỗ thoát khí ở phía dưới để xả không khí lạnh. Khi thấy hơi nước phun ra mạnh và liên tục thì đóng lỗ thoát khí lại. Khi nhiệt độ đạt 100°C thì bắt đầu tính thời gian và duy trì liên tục trên 8 giờ.
3. Trước khi nhóm lửa phải cho đủ nước vào cả nồi khử trùng và nồi nước bên ngoài. Trong suốt quá trình khử trùng cần thường xuyên theo dõi mực nước trong nồi và kịp thời bổ sung nước để tránh cạn nước làm cháy nồi.
4. Trong toàn bộ quá trình khử trùng giống nấm Rơm, cường độ đốt lửa phải thực hiện theo trình tự gia nhiệt mạnh – giữ nhiệt ổn định – hạ nhiệt. 

Nghĩa là lúc đầu phải đốt lửa mạnh để nhiệt độ nhanh chóng đạt 100°C, thời gian nâng nhiệt nên trong khoảng 3–4 giờ, tránh tăng nhiệt quá chậm làm kéo dài thời gian khiến nguyên liệu bị chua.

Khi nhiệt độ đã đạt 100°C, phải giữ ổn định, không để nhiệt độ lúc cao lúc thấp vì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả khử trùng. Sau khi đạt đủ thời gian khử trùng, tiếp tục đốt mạnh thêm một lúc, rồi để nhiệt độ trong nồi giảm từ từ. Khi nhiệt độ hạ xuống 60°C mới mở nắp và lấy vật liệu ra.

Lò hấp khử trùng hơi nước đa năng

Lò hấp khử trùng đa năng trong sản xuất giống nấm Rơm là sự kết hợp ưu điểm giữa: hiệu suất cao của thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất cao với tính an toàn, giá thành thấp của thiết bị khử trùng bằng nồi hơi áp suất thường.

Nhiệt độ khử trùng của lò hấp khử trùng hơi nước đa năng đạt 100–103°C. Đây là thiết bị khá phù hợp cho các hộ sản xuất nấm Rơm nhỏ, lẻ, chưa có nhiều kinh phí để đầu tư.

Khi sử dụng lò hấp khử trùng hơi nước đa năng trong sản xuất giống nấm Rơm, nếu là túi nguyên liệu thì có thể xếp thành đống hình thang, thông thường 8–12 lớp là thích hợp. Chai giống có thể xếp vào giỏ để khử trùng. 

Lò hấp khử trùng hơi nước đa năng.

Mỗi lần khử trùng, lò hấp khử trùng hơi nước đa năng có thể xử lý 2–3 tấn nguyên liệu. Sau khi xếp xong, phủ hai lớp màng nhựa, bên ngoài phủ thêm vải bạt hoặc chiếu rơm để giữ nhiệt. Dùng gạch hoặc vật nặng ép chặt mép của hai lớp màng nhựa và vải bạt xung quanh để tránh áp lực hơi nước làm bật lớp phủ.

Tham khảo:  Vì sao nấm Rơm được mệnh danh là "thịt thực vật"?

Sau khi chuẩn bị xong, đưa ống dẫn hơi của lò vào khe giữa các thanh tre hoặc khe gạch ở lớp dưới cùng của đống túi nguyên liệu, sau đó thêm nước vào lò đến đúng mực nước quy định. 

Kiểm tra xem đồng hồ đo mực nước và đồng hồ áp suất có hoạt động bình thường hay không. Đốt lửa lớn trong 10–20 phút, áp suất hơi trong lò có thể đạt 49kPa. Lúc này mở van xả để dẫn hơi nước vào đống túi nguyên liệu. 

Sau 2 giờ, nhiệt độ nguyên liệu có thể đạt trên 100°C. Áp suất làm việc của lò hấp khử trùng hơi nước đa năng là 49kPa; khi vượt quá áp suất này, lò sẽ tự động xả áp nên rất an toàn và đáng tin cậy. Khi đốt lửa lớn, lượng than tiêu hao khoảng 20–26kg/giờ; khi duy trì lửa vừa, lượng than tiêu hao khoảng 6–8kg/giờ.

Mức tiêu thụ nước khi đốt lửa lớn khoảng 90 lít/giờ, lượng hơi tạo ra đạt 90–120m³/giờ. Khi nhiệt độ ở trung tâm đống nguyên liệu đạt 90°C, tiếp tục đun thêm 5–6 giờ rồi ngừng đốt. Khi nhiệt độ của các túi nguyên liệu giảm xuống khoảng 30°C thì tiến hành cấy giống.

Câu Hỏi Thường Gặp

Chi phí đầu tư ban đầu để sản xuất giống nấm rơm quy mô nhỏ khoảng bao nhiêu?

Chi phí phụ thuộc vào lựa chọn thiết bị: nếu dùng nồi khử trùng áp suất thường tự xây và hộp cấy giống thay cho phòng cấy chuyên dụng, chi phí ban đầu sẽ thấp hơn đáng kể so với đầu tư nồi hơi áp suất cao hoặc lò hơi đa năng (khoảng 12 triệu đồng). Nên bắt đầu từ quy mô nhỏ với thiết bị cơ bản, sau đó nâng cấp dần khi đã làm chủ được kỹ thuật.

Cần đầu tư thiết bị khử trùng nào là phù hợp nếu chỉ sản xuất giống quy mô hộ gia đình?

Với quy mô nhỏ, nồi/lò khử trùng bằng hơi nước áp suất thường là lựa chọn phù hợp nhất — chi phí đầu tư thấp, có thể tự xây dựng, an toàn hơn, dù thời gian khử trùng lâu hơn và tốn nhiên liệu hơn so với thiết bị áp suất cao.

Làm sao biết thiết bị khử trùng đã đạt đủ nhiệt độ tiêu diệt vi sinh vật tạp?

Có thể dùng nhiệt kế đầu dò hoặc nhiệt kế chỉ thị cực đại, hoặc tự chế chất chỉ thị nhiệt độ bằng tinh thể axit benzoic đặt trong ống thủy tinh kín — nếu tinh thể đã nóng chảy sau khi khử trùng, chứng tỏ nhiệt độ đã đạt 121°C.

Để quá trình trồng nấm Rơm chất lượng, đạt năng suất, bà con nên tìm hiểu và đầu tư đúng từ đầu 4 yếu tố sau:

1. Thiết bị khử trùng khi làm giống nấm Rơm.
2. Cơ sở vật chất sản xuất giống nấm Rơm.
3. Thiết bị và dụng cụ sản xuất giống nấm Rơm.
4. Hóa chất dùng trong sản xuất giống nấm Rơm.

Bà con hãy theo dõi 5 bài viết mà đội ngũ kỹ sư của Làng nấm Bốn Mùa đã biên tập ở trên để có thể tìm hiểu sâu hơn về kỹ thuật sản xuất giống nấm Rơm hoặc cần trao đổi thêm về quy trình phù hợp với quy mô sản xuất của mình, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ tư vấn ngay nhé!