Trồng Nấm Rơm Năng Suất Cao, Bài 11: Trồng Nấm Rơm Trên Rơm Ngoài Trời

Trồng nấm Rơm trên rơm ngoài trời có thể triển khai theo 3 mô hình chính: trồng theo phương pháp đống rơm, bằng túi nguyên liệu và trồng xen canh. Trong bài viết này, Làng nấm Bốn Mùa sẽ đi sâu vào từng mô hình giúp bà con hiểu cụ thể từng mô hình để triển khai thực tế hiệu quả.

Tác giả: Bội Văn Thắng - Chuyên gia Nấm ăn - Nấm dược liệu. Cố vấn nội dung tại Làng nấm Bốn Mùa.

Trong bài “Phương pháp trồng nấm Rơm trên rơm kiểu mới”, chúng tôi đã tổng hợp các hướng trồng nấm Rơm trên rơm, từ: ngoài trời đến trong nhà. Mặc dù đều sử dụng rơm làm nguyên liệu, mỗi mô hình có cách chuẩn bị nguyên liệu, bố trí khu vực, cấy giống và chăm sóc khác nhau.

Có Những Cách Nào Trồng nấm Rơm trên rơm ngoài trời?

Trồng nấm Rơm ngoài trời được triển khai theo ba hướng chính: đống rơm, túi nguyên liệu và trồng xen canh. Dưới đây là bảng so sánh nhanh về cách xử lý nguyên liệu và cách thực hiện của Làng nấm Bốn Mùa để bà con hiểu sơ qua:

Đọc thêm: Tổng hợp 10 chủng giống nấm Rơm năng suất, chất lượng cao hiện nay.

Trồng nấm Rơm Ngoài Trời Theo Phương Pháp Đống Rơm

Bước 1: Ngâm rơm

Ngâm rơm phải đồng đều: Trước khi chất đống, cần ngâm rơm để rơm hút đủ nước và trở nên mềm. Nếu chất đống bằng rơm khô và rơm ướt lẫn lộn thì rất khó kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm bên trong đống rơm, hiệu quả không tốt.

Thời gian ngâm rơm phụ thuộc vào từng loại rơm khác nhau như sau:

Trồng nấm Rơm trên rơm ngoài trời theo phương pháp đống rơm.

Lưu ý: Nếu thời gian ngâm không đủ, rơm không được ngấm nước hoàn toàn thì quá trình lên men sẽ chậm, chất dinh dưỡng khó phân giải, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển bình thường của nấm rơm.

Nếu ngâm quá lâu, rơm sẽ hút quá nhiều nước, khả năng thông khí kém, đống rơm nhanh bị mục nát, cũng không có lợi cho sự sinh trưởng của hệ sợi. 

Đọc thêm: Cách khử trùng nhà trồng nấm Rơm hiệu quả, đúng kỹ thuật.

Bước 2: Bón phân lót

Các loại phân bón thường dùng khi trồng nấm Rơm để đạt hiệu quả và năng suất cùng với liều lượng, phương pháp bón được Làng nấm Bốn Mùa thông tin như sau:         

Bước 3: Chất đống rơm

Có nhiều phương pháp chất đống rơm để trồng nấm Rơm hiệu quả nhưng áp dụng phương pháp nào cũng phải bảo đảm đống rơm ngay ngắn, chặt chắc, có lợi cho việc giữ nhiệt, giữ ẩm, lên men và hấp thu chất dinh dưỡng.

Đống rơm nên có dạng hình thang, đáy rộng, đỉnh hẹp để tăng diện tích ra nấm và thuận tiện cho việc quản lý. Làng nấm Bốn Mùa xin giới thiệu tới bà con 6 cách chất đống rơm để trồng nấm Rơm hiệu quả ở bảng dưới:

Tham khảo: Cách đánh giá chất lượng meo giống nấm Rơm tốt - xấu như thế nào?

Phương pháp 1: Chất đống rơm bằng rơm dài:

Áp dụng cho: Rơm có chiều dài trên 70cm.

Các bước thực hiện:

1. Sau khi bón phân trên luống và cấy lớp giống thứ nhất, vớt từng bó rơm đã ngâm lên, đặt từng bó sát nhau theo phương ngang trên mặt luống, đầu rơm ở một bên luống, gốc rơm ở bên còn lại, đồng thời bẻ gập phần gốc rơm thành dạng dẹt để đống rơm được chặt.
2. Hai đầu đống rơm dùng dây rơm buộc cố định để tránh bị đổ.
3. Tiếp theo cấy lớp giống thứ hai ở xung quanh bề mặt lớp rơm thứ nhất, cách mép khoảng 2cm, rồi xếp lớp rơm thứ hai theo cách tương tự, nhưng hướng đầu rơm ngược với lớp thứ nhất và đè lên phần gốc của lớp thứ nhất, đồng thời hai bên đều thu hẹp vào 2cm so với lớp thứ nhất.
4. Để đống rơm bằng phẳng, ở giữa lớp rơm thứ hai nhồi thêm một ít rơm rối hoặc rơm thẳng, gọi là “rơm lấp lõi”. Đồng thời đứng lên đống rơm, vừa giẫm chặt vừa tưới nước một lần. 
5. Sau đó tiếp tục cấy lớp giống thứ 3 và thứ 4, đồng thời xếp lớp rơm thứ 3 và thứ 4; lớp thứ 3 thực hiện giống lớp thứ 1, lớp thứ 4 giống lớp thứ 2, nhưng mỗi lớp đều đổi hướng đầu rơm và thu hẹp vào trong 2–3cm. 
6. Trên lớp rơm thứ 4 chất thêm một lớp rơm hình nóc nhà dày khoảng 20cm (chiều cao sau khi nén), gọi là “rơm sống lưng”, nhằm nén chặt đống rơm, giữ nhiệt, giữ ẩm và ngăn nước mưa thấm vào đống rơm. 
7. Sau đó tiếp tục đứng lên đống rơm, vừa giẫm chặt vừa tưới nước một lần; xuống khỏi đống rơm rồi tưới thêm một lần nữa, sau đó sửa cho hai bên đống rơm ngay ngắn, dọn sạch rơm vụn trên mặt luống và phủ lên lớp “rơm sống lưng” một lớp rơm che tạm thời (tốt nhất dùng rơm dài, chất lượng tốt bó thành từng bó). 
8. Đến đây việc chất đống rơm kết thúc.

Phương pháp 2: Chất đống rơm ngắn

Áp dụng cho: rơm có chiều dài dưới 70cm.

Cách thực hiện:

1. Cách chất đống và cấy giống về cơ bản giống phương pháp dùng rơm dài.
2. Điểm khác biệt duy nhất là không bẻ gập phần gốc rơm; đầu rơm đều hướng ra ngoài, còn phần gốc giao nhau ở giữa luống. 

Phương pháp 3: Chất đống bằng rơm rối

Áp dụng cho: rơm sau khi tuốt bằng máy hoặc sức kéo gia súc.

Cách thực hiện:

1. Sau khi cấy lớp giống thứ nhất xung quanh mặt luống, trước tiên đặt ngang một bó rơm gối đã buộc sẵn ở một đầu luống.
2. Lấy một bó rơm đã ngâm (khối lượng khô khoảng 800g) đặt ngang ở một bên luống, rồi gập phần giữa bó rơm về phía trung tâm luống, mép gập sát mép luống và đè lên lớp giống, đồng thời ngang bằng với một đầu của bó rơm gối, xếp sát vào bó rơm gối. 
3. Cứ lần lượt xếp từng bó sát nhau từ một đầu luống đến đầu kia thành một hàng, đến cuối luống lại đặt một bó rơm gối đã buộc sẵn. 
4. Sau đó dùng cách tương tự xếp hàng còn lại ở phía đối diện, sao cho mép gập của hai hàng hướng ra ngoài, phần gốc rơm giao nhau ở giữa. 
5. Tiếp tục cho thêm một ít rơm rối vào giữa làm “rơm lấp lõi” để đống rơm bằng phẳng, tránh phần giữa lớp rơm bị lõm gây đọng nước. Đó là lớp thứ nhất. 
6. Đứng lên đống rơm, vừa giẫm chặt vừa tưới nước một lần. Lặp lại các thao tác trên để tiếp tục xếp lớp thứ hai và lớp thứ ba, nhưng mỗi khi thêm một lớp thì chiều rộng và chiều dài đều thu nhỏ lại 2–3cm. 
7. Cuối cùng, giống như phương pháp trên, phủ thêm “rơm sống lưng” và phủ lớp rơm che tạm thời. Phương pháp cấy giống giống như phương pháp chất đống bằng rơm dài. 

Phương pháp 4: Chất đống bằng bó rơm nhỏ

Áp dụng cho: rơm bị rối.

Cách thực hiện:

1. Chuẩn bị luống: đáy luống rộng 130cm, phần đáy của đống rơm rộng 90cm.
2. Rơm đã ngâm được xoắn thành từng bó nhỏ giống như vắt khăn mặt, mỗi bó có khối lượng khô khoảng 150g. 
3. Xếp các bó sát nhau trên mặt luống, phần xoắn đè lên lớp giống, xếp thành một vòng tròn, giữa đống nhồi thêm rơm rối để làm phẳng bề mặt, tạo thành lớp thứ nhất. 
4. Tiếp tục xếp tương tự 5–6 lớp, mỗi lớp thu hẹp vào trong 4–6cm. 
5. Cuối cùng dùng rơm rối làm thành các bó rơm lớn hình trụ, xếp dọc thành hàng trên đỉnh đống rơm (tương tự “rơm sống lưng”) để tránh các bó rơm bị bung ra, sau đó phủ xung quanh và phía trên bằng chiếu rơm (không để sát đống rơm) hoặc lớp rơm phủ.

Phương pháp 5: Chất đống bằng gạch rơm.

Áp dụng cho: Áp dụng khi muốn trồng nấm Rơm theo dạng viên nén rơm khối cứng (viên gạch rơm).

Cách thực hiện:

1. Trước tiên đào gần kệ nấm một khuôn làm gạch rơm dài khoảng 40cm, rộng 33cm, sâu 20cm.
2. Làm tơi rơm, tưới hoặc ngâm cho thấm đều nước rồi cho vào khuôn, thêm nước sạch (đến ngang mặt rơm), dùng chân giẫm chặt.
3. Sau đó gom phần rơm rối xung quanh khuôn vào bên trong khuôn rồi tiếp tục giẫm để phần rơm này kết dính với phần rơm đã được nén chặt. 
4. Khi rơm đã hút đủ nước, dùng hai tay nắm hai góc đối diện của khuôn và nhấc lên sẽ được một viên gạch rơm mềm và ướt. Đặt viên gạch rơm lên kệ nấm với mặt trên úp xuống dưới, xếp ngay ngắn từng viên sát nhau, các khe hở giữa các viên được lấp bằng rơm ướt. 
5. Lớp thứ nhất xếp hai hàng gạch rơm; lớp thứ hai có mép ngoài lùi vào 13–17cm so với mép ngoài của lớp thứ nhất. 
6. Sau khi xếp xong hai lớp sẽ tạo thành một đống rơm hình thang cao khoảng 40cm. 
7. Khi làm đống rơm, sau khi tưới hoặc ngâm rơm cho thấm nước thì cho đều vào khuôn, dùng chân giẫm chặt cho đầy khuôn. Sau khi tháo khuôn gỗ sẽ tạo thành đống rơm. 

Phương pháp 6: Chất đống rơm rỗng

Áp dụng cho: Ở một số nơi, đống rơm đặc được cải tiến thành đống rơm rỗng. 

Cách thực hiện:

1. Sau khi cấy một lượng giống nhất định xung quanh lớp đáy của đống rơm thì chất rơm và giẫm chặt, nhưng để trống một khoảng thích hợp ở giữa, không đặt rơm vào. 
2. Sau đó cấy giống xung quanh phần rỗng, tiếp tục chất rơm và giẫm chặt, lặp lại như vậy cho các lớp tiếp theo. 
3. Khi gần đến lớp bề mặt, ngoài việc cấy giống dọc theo mép ngoài, còn cấy giống xung quanh phần rỗng bên trong, sau cùng phủ lên bề mặt một lớp rơm ẩm không cấy giống. 

Bước 4: Thay lớp rơm phủ cố định

Thông thường sau khi chất đống 4–7 ngày, nếu nhiệt độ cao thì thay lớp phủ sau 4–5 ngày, nếu nhiệt độ thấp thì thay sau 6–7 ngày. Sau khi thay lớp phủ cố định, có thể tiếp tục cải thiện nhiệt độ, độ ẩm và môi trường của đống rơm, thúc đẩy nhiều nấm non xuất hiện và sinh trưởng nhanh. 

Kiểm tra độ ẩm đống rơm một lần nữa, rồi trộn phân bò khô nghiền với nước tiểu và rải xung quanh đống rơm để thúc đẩy nấm ra nhanh hơn. Bà con có thể áp dụng 4 phương pháp thay lớp rơm phủ cố định như sau:

1. Dựng giàn tre để phủ rơm: cắm các cọc tre thẳng đứng cách mỗi bên đống rơm 10cm, khoảng cách giữa các cọc là 2m, sau đó buộc cố định với hai thanh tre ngang đặt lơ lửng, một cao một thấp, tạo thành khung đỡ lớp rơm phủ. Tiếp theo chọn rơm thẳng, dài và đều, đặt bên ngoài khung bảo vệ xung quanh đống rơm, đầu rơm hướng xuống dưới, dày khoảng 1,5cm. Trên đỉnh đống rơm cũng phủ ngang một lớp rơm thẳng để đè giữ lớp rơm phủ hai bên, cuối cùng phủ màng nilon. Phương pháp này có khả năng thông gió tốt, giữ nhiệt, giữ ẩm tốt, tỷ lệ hình thành quả thể cao nhưng tiêu tốn nhiều rơm.  
2. Phủ rơm trực tiếp: nên chọn rơm thẳng và dài vì có lợi cho việc thông gió, giữ nhiệt và giữ ẩm. Phương pháp thực hiện về cơ bản giống phương pháp dựng giàn tre phủ rơm, điểm khác là không cần dựng giàn tre mà phủ trực tiếp rơm thẳng xung quanh đống rơm (đầu rơm chạm đất, gốc rơm hướng lên trên). Sau đó phủ ngang một lớp rơm lên đỉnh đống để che mưa và giữ nhiệt, cuối cùng dùng bình tưới làm ướt toàn bộ đống rơm rồi phủ màng nilon. Phương pháp này có khả năng thông gió, giữ nhiệt và giữ ẩm tốt, tỷ lệ hình thành quả thể cao nhưng tiêu tốn nhiều rơm. Nếu dùng rơm ngắn hoặc rơm rối để làm lớp phủ thì lượng rơm sử dụng ít hơn, nhưng không bền, khả năng trao đổi không khí kém, khó kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm, dễ làm nấm bị chết. 
3. Dùng giàn che làm lớp phủ: sau khi chất đống rơm xong không phủ lớp rơm mà phủ trực tiếp màng nilon. Sau đó dựng một giàn che bằng tre ở độ cao 1–1,5m phía trên đống rơm, che phủ phần đỉnh và xung quanh đống rơm, tạo thành hình thức nuôi trồng nấm rơm bán trong nhà ngoài đồng ruộng. Phương pháp này tiết kiệm công lao động, tiết kiệm rơm và có thể tránh được nhiệt độ quá cao trong thời kỳ nóng nhất của mùa hè. 
4. Dùng chiếu rơm làm lớp phủ: đan rơm thành các tấm chiếu có độ dày 1,5–3cm, phủ lên phần đỉnh và xung quanh đống rơm, nhưng không để chiếu rơm áp sát vào đống rơm. 

Bước 5: Quản lý sau khi cấy giống

• Kiểm tra tình hình sinh trưởng của hệ sợi: sau khi cấy giống cần thường xuyên kiểm tra sự sinh trưởng của hệ sợi nấm rơm. Nếu sau khi cấy 2–3 ngày hệ sợi bắt đầu sinh trưởng, 4–5 ngày có thể lan lên các lớp rơm phía trên, phía dưới và lan đến mép đống rơm thì là bình thường. Nếu không, cần kiểm tra nguyên nhân và kịp thời khắc phục.
• Điều chỉnh nhiệt độ và độ ẩm: trong toàn bộ thời kỳ ra nấm, cần duy trì độ ẩm của đống rơm ở 70%–85%, nhiệt độ ở trung tâm đống rơm ở 36°C–39°C.
• Quản lý lớp rơm phủ: từ sau khi phủ lớp rơm cố định đến trước khi thu hoạch nấm, mỗi ngày dùng tay lật lớp rơm phủ 1–2 lần để tăng cường thông khí, có lợi cho sự sinh trưởng của nấm rơm và giảm sự phát triển của tạp khuẩn. Sau mỗi đợt thu hoạch nấm cần kiểm tra và sửa chữa lớp rơm phủ, luôn duy trì lớp phủ nguyên vẹn và có độ dày thích hợp.
• Bón thúc: đây là một trong những biện pháp chủ yếu để đạt năng suất nấm rơm cao, đặc biệt quan trọng ở giai đoạn cuối khi chất dinh dưỡng trong đống rơm đã tiêu hao nhiều.

Trồng nấm Rơm Ngoài Trời Bằng Túi Nguyên Liệu

Nuôi trồng nấm Rơm ngoài trời bằng túi nguyên liệu là mô hình trong đó nguyên liệu ngoài rơm rạ còn được phối trộn thêm các chất dinh dưỡng khác, lên men và sau đó đóng vào túi để tiến hành nuôi trồng.

Trồng nấm Rơm trên rơm ngoai trời theo phương pháp túi nguyên liệu.

Bước 1: Công thức phối trộn giá thể

Công thức phối trộn giá thể trồng nấm Rơm trên rơm bằng túi nguyên liệu gồm: 60% rơm rạ, 30% bùn màu, 5% vôi và 5% cám mì. Sau khi cân đủ các nguyên liệu theo tỷ lệ, trộn đều với nước theo tỷ lệ 1/1.4 (nước/nguyên liệu) để nguyên liệu thấm ướt hoàn toàn. 

Bước 2: Ủ đống

Đống nguyên liệu cần được ủ khoảng 10 ngày, bảo đảm nhiệt độ của đống ủ đạt trên 65°C và duy trì trong 3 ngày, sau đó khi nhiệt độ hạ xuống thì đảo đống một lần để hoán đổi vị trí lớp trên, lớp dưới, phía trong và phía ngoài của nguyên liệu. 

Bước 3: Đóng túi và cấy giống

Sau khi nguyên liệu đã lên men, làm tơi và để nguội xuống khoảng 40°C, cho vào túi nilon kích thước 25cm×20cm, nén nhẹ cao khoảng 10cm.

Tiếp theo cấy ngay giống nấm Rơm vào trong túi (lượng giống bằng 15%–20% khối lượng nguyên liệu), buộc kín miệng túi và đặt ở nơi ẩm, không có ánh nắng trực tiếp, trong nhà hoặc ngoài trời, ở nhiệt độ 32°C–35°C. 

Trong thời gian này nên hạn chế di chuyển túi. Sau 3–4 ngày, mở miệng túi và phủ lên bề mặt một lớp hạt bùn có kích thước bằng hạt đậu tằm, dày khoảng 1–2cm, đã được làm ẩm trước bằng nước vôi. 

Bước 4: Chăm sóc

Độ ẩm tương đối của không khí tại nơi nuôi trồng cần duy trì khoảng 90%. Khi điều chỉnh độ ẩm, dùng nước ấm 38°C để phun lên bề mặt, mỗi ngày 1 lần vào buổi trưa.

Trong thời gian này phun 1 lần thuốc trừ sâu nhóm pyrethroid như Sumicidin để phòng trừ côn trùng.

Khi nụ nấm hình đầu kim xuất hiện thì tạm ngừng tưới nước; khi quả thể phát triển thành hình trứng nhưng màng bao chưa rách thì có thể thu hoạch để tiêu thụ hoặc sử dụng. 

Phương Pháp Trồng nấm Rơm Xen Canh

Nấm Rơm rất thích hợp để trồng xen trong ruộng ngô, vườn cây ăn quả, vườn dâu tằm, nhà trồng rau và các khu vực tương tự, vì điều kiện sinh thái ở những nơi này phù hợp với sự sinh trưởng của nấm.

Trồng nấm Rơm trên rơm ngoài trời theo phương pháp xen canh.

Thời vụ thích hợp trồng nấm Rơm xen canh:

Thời vụ trồng xen nấm rơm khi nhiệt độ phải ổn định trên 20°C, nhiệt độ không khí trung bình trong ngày ngoài đồng đạt 20°C–28°C, độ ẩm tương đối của không khí 80%–90%. Nên tiến hành trồng khi tán cây đã tạo được bóng râm.

Đất thích hợp trồng nấm Rơm xen canh:

Đất dùng để trồng nấm Rơm xen canh nên là đất màu, giàu chất hữu cơ và gần nguồn nước. Xung quanh khu trồng cần đào rãnh thoát nước, xới tơi đất rồi phơi nắng 1–2 ngày, sau đó đập nhỏ đất, làm sạch cỏ và lên luống hình mai rùa, cao 15cm, rộng 1m, dài 4–6m, khoảng cách giữa các luống 60cm. Phần giữa luống nén chặt, hai bên hơi tơi. Sau khi lên luống xong, phun nước amoniac để xua đuổi giun đất và côn trùng trong đất.

Quy trình trồng trồng nấm Rơm xen canh:

1. Trước khi cấy giống 1 ngày, xoắn và bó rơm thành các bó dài nặng 0,75–1,5kg, ngâm trong nước vôi 1% khoảng 12 giờ, sau đó vớt ra chất thành từng đống nhỏ, mỗi đống dùng 120–150kg rơm. 
2. Trên mặt luống đã chuẩn bị, rải một vòng đất màu đã được phơi nắng cách mép luống 10–12cm, rồi ở phía trong vòng đất này rải tiếp một vòng giống nấm rơm rộng khoảng 3cm. 
3. Dọc theo vòng đất màu, xếp các bó rơm đã ngâm thành từng hàng sát nhau và ngay ngắn, phần giữa đống rơm được lấp đầy bằng rơm rối.
4. Sau khi xếp xong lớp thứ nhất, người thao tác đứng lên các bó rơm để giẫm nén, vừa giẫm vừa tưới nước. 
5. Sau đó tiếp tục xếp lớp thứ hai; cũng giống như lớp đầu, rải đất màu hoặc tro thực vật dọc theo mép bó rơm, cấy giống rồi xếp rơm và giẫm nén. 
6. Mỗi lớp đều phải thu hẹp vào 10–12cm so với lớp dưới. Nếu chất lên 4–5 lớp, ở giữa các lớp cho thêm một ít phân bò, phân ngựa hoặc phân người để thúc đẩy quá trình lên men. 
7. Trên bề mặt lớp trên cùng rải thêm một lượng giống nhiều hơn, sau đó phủ một lớp mỏng chiếu rơm để giữ ấm, giữ ẩm và che nắng. Thông thường, cứ 100kg rơm khô cần dùng 6 chai giống nấm Rơm; nếu có đủ giống thì có thể cấy nhiều hơn. 

Ở bài trước, Nấm Bốn Mùa đã đưa ra góc nhìn toàn cảnh về các phương pháp trồng nấm Rơm trên rơm, còn trong bài viết này, chúng tôi tập trung đi sâu vào "kỹ thuật trồng nấm Rơm trên rơm ngoài trời" và quy trình thực hành cụ thể của từng mô hình.

Ở bài tiếp theo, đội ngũ kỹ sư của Làng nấm Bốn Mùa sẽ đi sâu hơn vào các phương pháp trồng nấm Rơm trong nhà, bà con hãy đón đọc để áp dụng hiệu quả vào mô hình sản xuất của mình nhé!