Trồng Nấm Rơm Năng Suất Cao, Phần 1: Chọn Đúng Thời Điểm Thu Hoạch

Nấm Rơm có 6 giai đoạn phát triển từ: đầu kim, nút nhỏ, nút, hình trứng, kéo dài và trưởng thành. Giai đoạn “nút nhỏ” và “nút” là 2 giai đoạn thu hoạch nấm Rơm tối ưu vì cho giá trị thương phẩm cao nhất, khi quả thể vẫn còn được bao bọc hoàn toàn bởi lớp bao quả thể, cho kết cấu chắc, giòn ngọt và chất lượng cao nhất.

Tác giả: Võ Quang Nam - Chuyên gia Nấm ăn - Nấm dược liệu. Cố vấn nội dung tại Làng nấm Bốn Mùa".

Điều khó khăn nhất với người trồng nấm Rơm dù là mới bắt đầu hay trồng lâu năm thường không nằm ở kỹ thuật mà nằm ở việc “xác định đúng thời điểm thu hoạch”. Nếu hiểu rõ được đặc điểm nhận dạng của từng gia đoạn sẽ giúp người trồng nấm chủ động canh đúng thời gian thu hoạch, tối ưu năng suất và chất lượng của nấm Rơm lên nhiều lần.

Bài viết dưới đây, Làng nấm Bốn Mùa sẽ hướng dẫn chi tiết toàn bộ vòng đời sinh học và thời điểm thu hoạch nấm Rơm chính xác giúp người trồng tối ưu năng suất và lợi nhuận.

6 Giai đoạn phát triển của nấm Rơm

Giai đoạn đầu kim

Sau khi hệ sợi nấm Rơm đan kết với nhau sẽ hình thành các chấm nhỏ màu trắng, nhô lên giống như đầu kim nên được gọi là giai đoạn đầu kim.

Ban đầu, đây chỉ là các khối sợi nấm do hệ sợi màu trắng sữa đan kết tạo thành, bề mặt phủ một lớp tơ màu trắng, bên trong đặc.

Lúc này, ngoài lớp bao quả thể màu trắng khá dày bao bọc bên ngoài thì chưa có sự phân hoa thành mũ nấm và cuống nấm, toàn bộ cấu trúc thực chất chỉ là một khối nhỏ gồm các tế bào sợi nấm.

Ghi chú: đây là giai đoạn còn quá sớm, quả thể nấm Rơm chưa đủ khối lượng và cấu trúc để thu hoạch.

Đọc thêm: Hệ sợi nấm Rơm là gì? Vai trò của hệ sợi tơ khi trồng nấm Rơm.

Giai đoạn nút nhỏ

Sau giai đoạn đầu kim khoảng 2-3 ngày, các đầu kim nhỏ phát triển thành nấm non có dạng tròn đặc hơi dẹt, hình giống chiếc cúc áo nhưng kích thước nhỏ hơn nên gọi là gia đoạn nút nhỏ.

Lúc này, các mô đã phân hóa rõ rệt. Nếu bóc lớp bao ngoài cùng của quả thể (còn gọi là màn bao ngoài) sẽ thấy mũ nấm non có phần giữa màu xám đậm, mép màu trắng.

Nấm Rơm đang ở giai đoạn nút nhỏ

Khi cắt dọc quả thể nấm Rơm ở giai đoạn nút nhỏ, bên dưới lớp mũ nấm dày có thể quan sát thấy một dải phiến nấm rất mảnh và hẹp. Phần đỉnh của lớp bao ở quả thể hình cầu có màu xám đậm, các phần còn lại có màu trắng.

Ghi chú: đây là thời điểm thu hoạch nấm Rơm sớm, cho ra nấm búp chất lượng cao với kết cấu chắc, hình dáng đẹp, giá thành cao và thường được ưu tiên cho phân khúc nấm Rơm cao cấp.

Tham khảo: Phân loại khoa học và đặc điểm sinh học của nấm Rơm.

Giai đoạn nút

Khi mũ nấm, phiến nấm và cuống nấm dần được hình thành, quả thể nấm Rơm tiếp tục lớn lên và bước vào giai đoạn nút, kéo dài khoảng 1-2 ngày.

Ở giai đoạn này, toàn bộ quả thể nấm Rơm vẫn được bao quả thể bao bọc hoàn toàn, mũ nấm vẫn nằm kín bên trong lớp bao.

Nấm Rơm đang ở giai đoạn nút.

Ghi chú: đây là thời điểm thu hoạch phổ biến nhất của nấm Rơm để đảm bảo giá thành, cân bằng tốt giữa kích thước, trọng lượng và chất lượng nấm.

Giai đoạn hình trứng

Trong vòng một vài ngày sau giai đoạn nút, quả thể phát triển rất nhanh, có hình bầu dục giống quả trứng gà nên được gọi là giai đoạn hình trứng.

Lúc này, mũ nấm bắt đầu đội lớp bao quả thể lên. Phần dưới của bao quả thể sẽ phát triển thành bao gốc hình chén, bao lấy phần gốc của cuống nấm, trong khi cuống nấm vẫn chưa lộ ra ngoài.

Nấm Rơm đang ở giai đoạn hình trứng.

Ở giai đoạn này, trên các phiến nấm dưới mũ vẫn chưa hình thành bào tử đảm. Phần đỉnh của quả thể nấm Rơm có màu xám ánh bạc và bóng, màu sắc nhạt dần xuống phía dưới, phần gốc gần như màu trắng.

Ghi chú: đây là thời điểm cuối cùng có thể thu hoạch nấm Rơm, bà con cần hái trước khi mũ nấm bắt đầu xòe ra khỏi lớp bao.

Giai đoạn kéo dài

Sau giai đoạn hình trứng chỉ vài giờ, cuống nấm Rơm kéo dài ra rất nhanh vì thế được gọi là giai đoạn kéo dài.

Trong giai đoạn này, sự phát triển của quả thể nấm Rơm chủ yếu tập trung vào cuống nấm và mũ nấm.

Bao ngoài ngừng phát triển và phần còn lại ở gốc cuống tạo thành bao gốc. Phần kéo dài của cuống chủ yếu tập trung ở nửa trên của cuống nấm, tức là vùng sinh trưởng, khiến cuống nấm gần đạt chiều dài khi trưởng thành.

Trong thời gian cuống kéo dài, lớp sinh bào tử trên các phiến nấm diễn ra nhiều biến đổi phức tạp. Do bào tử đảm được hình thành và tích lũy, màu của phiến nấm dần chuyển từ trắng sữa sang hồng nhạt.

Ghi chú: nấm Rơm dần mất đi giá trị thương phẩm khi tới giai đoạn này vì mũ nấm đã xòe, cấu trúc thịt nấm không còn phù hợp để bán tươi.

Giai đoạn trưởng thành

Sau giai đoạn kéo dài, quả thể nấm Rơm bước vào giai đoạn trưởng thành kéo dài khoảng 1-1,5 ngày. Lúc này, mũ nấm có dạng hình chuông, sau đó dần xòe phẳng. Bề mặt mũ nấm có màu xám bạc, trên đó có các vệt sọc màu xám đậm.

Nấm Rơm đang ở giai đoạn trưởng thành, búp nở rộ.

Phiến nấm chuyển từ hồng nhạt sang màu thịt, cuối cùng trở thành nâu sẫm, đây chính là màu của các bào tử đảm đã trưởng thành. Khi phiến nấm chuyển sang màu hồng nhạt, các bào tử sẽ được bắn ra khỏi đảm.

Thời gian phát tán bào tử kéo dài khoảng 1 ngày. Đến đây, vòng đời của nấm Rơm hoàn thành. Khi điều kiện môi trường thích hợp, các bào tử đảm lại này mầm và bắt đầu một chu kỳ sống mới.

Ghi chú: giai đoạn này, nấm Rơm chỉ còn giá trị để lấy giống/thu bào tử, không còn giá trị thương phẩm.

Vì sao thời điểm thu hoạch quyết định chất lượng nấm Rơm?

Các dấu hiệu hình thái ở từng giai đoạn không những sẽ quyết định chất lượng, thời điểm thu hoạch mà còn quyết định tới giá trị thương phẩm của mỗi mẻ nấm Rơm.

Mặc dù nấm Rơm có tới 6 giai đoạn phát triển nhưng chỉ ở giai đoạn “nút nhỏ” và “nút” là hai thời điểm thu hoạch cho quả thể nấm Rơm đạt chất lượng tốt nhất.

Ở hai thời điểm này, quả thể nấm Rơm vẫn còn được bao bọc hoàn toàn bởi lớp bao quả thể, kết cấu bên trong đặc và chắc – đây chính là yêu tố tạo nên độ giòn ngọt, thời gian bảo quả và vận chuyển tốt của nấm Rơm thương phẩm.

Ngược lại khi nấm Rơm bước sang giai đoạn hình trứng và đặc biệt là giai đoạn kéo dài, mũ nấm bắt đầu đầu đội lớp bao lên và cuống nấm phát triển nhanh, kéo theo sự thay đổi cấu trúc mô - nấm Rơm trở nên xốp hơn, dễ dập, thời gian bảo quản ngắn lại đáng kể.

Đọc thêm: 3 dấu hiệu vàng để hái nấm Rơm đúng thời điểm.

Trồng nấm Rơm - thắc mắc thường gặp

Nấm Rơm thu hoạch ở giai đoạn nào là tốt nhất?

Giai đoạn “nút nhỏ” và “nút” là 2 giai đoạn thu hoạch nấm Rơm tối ưu vì cho giá trị thương phẩm cao nhất, khi quả thể vẫn còn được bao bọc hoàn toàn bởi lớp bao quả thể, cho kết cấu chắc, giòn ngọt và chất lượng cao nhất.

Để nấm Rơm lâu không thu hoạch có sao không?

Có. Khi quả thể nấm Rơm bước sang giai đoạn hình trứng, kéo dài rồi trưởng thành, mũ nấm sẽ xòe ra khỏi lớp bao, cấu trúc mô trở nên xốp hơn, dễ dập và mất giá trị thương phẩm tươi. Đến giai đoạn trưởng thành, quả thể chỉ còn giá trị để lấy giống/thu bào tử.

Nấm Rơm sấy khô có dinh dưỡng như nấm tươi không?

Nấm Rơm sấy khô không những có giá trị dinh dưỡng tương tự như nấm tươi mà đây còn là phương pháp phổ biến để kéo dài thời gian bảo quản và vận chuyển thuận tiện hơn.

Phân biệt nấm Rơm búp và nấm già như thế nào?

Nấm Rơm ở giai đoạn nút nhỏ và nút có lớp bao quả thể còn bao kín hoàn toàn, hình dáng tròn hoặc hơi dẹt như chiếc cúc áo, bên trong đặc chắc.

Ngược lại, nấm Rơm đã già (từ giai đoạn hình trứng trở đi) có mũ nấm bắt đầu đội lớp bao lên và ở giai đoạn trưởng thành thì mũ nấm xòe phẳng, phiến nấm chuyển sang màu nâu sâm -  đây là dấu hiệu dễ nhận biết nhất để phân biệt bằng mắt thường.

Nấm Rơm tươi sau khi thu hoạch bảo quản được bao lâu?

Nấm Rơm tươi sau khi thu hoạch bảo quản tốt nhất từ 4-5 ngày trong ngăn mát tủ lạnh và không nên sử dụng nếu như nấm Rơm có các dấu hiệu bất thường như: mềm nhũn, thay đổi màu sắc, xuất hiện chất nhầy…

Nấm Rơm có 6 giai đoạn phát triển của quả thể từ: đầu kim, nút nhỏ, nút, hình trứng, kéo dài và trưởng thành. Nắm vững được 6 giai đoạn này chính là chìa khóa để người trồng nấm Rơm, dù quy mô nhỏ hay lớn, có thể kiểm soát được thời điểm thu hoạch, tối ưu chất lượng và gia tăng thu nhập.